“If the people lead, the leaders will follow”

02 december 2015

In versnelling naar het kantelpunt
“Energietransitie is het antwoord. Wat was de vraag ook alweer?” Jan Paul van Soest, duurzaamheidsadviseur en een van de oprichters van energiecoöperatie Gemeynt, is ervan overtuigd dat er snel meer moet gebeuren om klimaatverandering tegen te gaan. “Ons ecosysteem is als een stoel die op twee poten leunt. Zet je die lang onder druk, dan valt hij om.”

Tijdens de Buurtendag op 7 november in Apenheul was Jan Paul van Soest een van de sprekers. Hij nam de zaal mee in een verhaal over verandering. Zijn visie is geïnspireerd op het spraakmakende boek The Tipping Point, waarin de Canadese auteur Malcolm Gladwell uiteenzet dat grote omslagen zich vaak opbouwen onder de oppervlakte. Ongemerkt. En dat er dan ineens een kantelpunt komt en alles in een stroomversnelling raakt. Jan Paul: “Dit gebeurt bijvoorbeeld in vijvers die door allerlei kleine veranderingen ineens troebel worden. Daarna kost het ongelofelijk veel inspanning om ze weer helder te krijgen. Bij klimaatverandering gebeurt iets soortgelijks op grote schaal. Met ingrijpende gevolgen voor ecosystemen, natuur en biodiversiteit. Volgens wetenschappers gaan we bij 2 graden opwarming een gevaarlijke grens over. Het lijkt nu al bijna niet meer mogelijk om dat te voorkomen.”

De hele gereedschapskist moet open

Buurkracht jan paul van soest 0471 klein
Jan Paul van Soest

Een onheilspellende boodschap. “Maar dat wil niet zeggen dat we niets meer kunnen doen. Het is juist extra reden om in actie te komen. Om ons ongelooflijk hoge verbruik van fossiele brandstoffen terug te dringen en de omslag te maken naar hernieuwbare bronnen. Daarvoor hebben we een boel te doen. Er is niet één remedie, we moeten de hele gereedschapskist opentrekken. Als we alle soorten oplossingen waar mensen aan werken, bij elkaar leggen, ideeën uitwisselen en van elkaar leren, kunnen we grote stappen voorwaarts maken.”

Spelregels veranderen

Juist initiatieven zoals Buurkracht leveren een belangrijke bijdrage, denkt Jan Paul. “Gandhi had gelijk toen hij zei: ‘If the people lead, the leaders will follow.’ We hebben het misschien als gewone stervelingen niet voor het zeggen, maar we kunnen de leiders van nu wel buitengewoon zenuwachtig maken. En op die manier zorgen dat de spelregels aangepast worden om veranderingen te versnellen. Bijvoorbeeld rondom de postcoderoos waar heel veel mensen gallisch van worden omdat dat systeem te moeizaam werkt. Of rondom de prijsvorming van fossiele energie. Misschien is die te goedkoop, waardoor de echte doorbraak van nieuwe, duurzame energie langer op zich laat wachten dan nodig is.”

Zwaan kleef aan

Klimaatverandering mag ecosystemen dan steeds dichter bij een gevaarlijk kantelpunt brengen, ook in de tegenbeweging ziet Jan Paul het kantelpunt naderen. “In Nederland alleen al zijn er de laatste jaren honderden duurzaamheidsinitiatieven op gang gekomen. Naast Buurkracht zijn dat bijvoorbeeld energiecoöperaties. Elk voor zich voelen ze misschien als een druppel op een gloeiende plaat, maar heel veel van die druppels maken de plaat toch echt kouder. Bovendien werken ze als een zwaan-kleef-aan: de beweging wordt steeds groter en sterker.”


"Mijn grootste wens is dat al die ervaringen gebundeld worden."


Voor Jan Paul is dat een bemoedigende gedachte. Het zou wat hem betreft alleen sneller moeten. “Mijn grootste wens is dat al die ervaringen gebundeld worden in professionele besparingsmodellen voor al die mensen die niet zo makkelijk in beweging komen. Dat je voor hen bijvoorbeeld regelt dat ze terugkomen van vakantie in een huis dat tiptop in orde is. En dat de kosten die daarvoor gemaakt zijn, verrekend worden met de besparingen. Als je zo’n aanbod goed vormgeeft, kan het heel snel uitstralen.”

Lenteactie: vraag het je buren

Een bijeenkomst bij jou in de buurt?