Buurtteam Molenwijk Amsterdam bespreekt buurtplan met kamerlid Pieter Grinwis

Buurtteam Molenwijk Amsterdam bespreekt buurtplan met kamerlid Pieter Grinwis

De Molenwijk in Amsterdam Noord is één van de pioniersbuurten in de overgang naar aardgasvrij. Buurtbewoners schreven, in samenwerking met Buurkracht, !Woon, de Gemeente Amsterdam en woningcorporaties de Alliantie en Eigen Haard een gedragen buurtplan dat zij op maandag 3 oktober met trots toonden aan kamerlid Pieter Grinwis en wethouder Zita Pels. Het buurtteam heeft uitgezocht welke mogelijkheden er bestaan om de Molenwijk te verduurzamen. Hierin zat een extra uitdaging; een deel van de flats is in het bezit van woningcorporaties, en een deel betreft gespikkeld bezit.

Voor en tijdens een wandeling tussen de dertien flatgebouwen vond een goed gesprek plaats tussen de buurtbewoners en de genodigden, waarin scherpe vragen werden gesteld. Er werden ervaringen en mogelijke oplossingen uitgewisseld die resulteerden in een mooie belofte: het buurtteam mag extra aandacht en ondersteuning verwachten van de gemeente Amsterdam. Een mooie uitkomst, na een dag waarop de krachten werden gebundeld.

Christen Unie kamerlid Pieter Grinwis: Fantastisch om te zien hoe Buurkracht buurtbewoners begeleidt bij de ongelofelijk ingewikkelde operatie om een wijk te verduurzamen. Prachtig om te zien hoeveel vertrouwen Buurkracht geniet. Iets wat voor een gemeente iets minder vanzelfsprekend is.

Wethouder Zita Pels: Dit zijn betrokken bewoners die samen de schouders eronder zetten en de grote opgave van verduurzaming proberen te pakken. Van een dergelijke samenwerking kunnen we veel leren. Iets wat ik graag oppak bij andere trajecten, zoals onze isolatie-opgave. Daarom heb ik deze buurtbewoners vandaag ook uitgenodigd om mee te denken over ons isolatie-offensief.

Buurtteamlid Gonnie du Gardijn: De grootte van de groep aanwezige mensen viel me niet tegen, met opmerkelijk veel belangstelling vanuit de gemeente. Ik heb de indruk dat zij erg betrokken waren bij de problematiek en ze allen van goede wil waren en wilde luisteren en leren. Volgens mij hebben we de complexiteit van de opgave helder kunnen overdragen en zowel de mogelijkheden als de onmogelijkheden uit het plan kunnen toelichten. Mijn hoop is dat het geluid uit onze wijk duidelijk is overgekomen in Den Haag. De bal ligt nu bij hun.

Buurtteamlid Tineke Geurs: Eerlijk gezegd ging ik met gemengde gevoelens naar de bijeenkomst, maar de uitleg en inzet van Pieter Grinwis en de andere genodigden heeft me positieve energie gegeven. Er werd met oprechtheid naar de bewoners geluisterd tijdens de bijeenkomst en gemaakte fouten aan de kant van de overheid en gemeente werden zelfs erkend en toegegeven. Hierdoor voelde het niet alsof wij Pieter en de wethouders heel erg moesten overtuigen, maar was het een heel gelijkwaardig gesprek waarin van elkaar leren centraal stond.

 

Stroom opwekken met je buren

Stroom opwekken met je buren

Grote daken omtoveren tot zonnedak; een vooruitgang voor de leefomgeving, want de energie wordt lokaal en duurzaam opgewerkt. Maar hoe gaat dit in zijn werk? Het begint vaak met actieve, betrokken bewoners die besluiten een energiecoöperatie op te richten. Door vervolgens samen te werken met de eigenaar van een omvangrijk dak, kan er een zonnedak gerealiseerd worden waar de leefomgeving de vruchten van plukt. Het dak verduurzaamt namelijk de buurt, maar brengt ook financiële voordelen met zich mee voor de eigenaar van het dak, de deelnemers die meedoen aan het project en voor nieuwe leefbaarheidsprojecten in de buurt. Buurkracht begeleidt alle partijen in dit proces en brengt hen samen, zodat buren samen stroom kunnen opwekken. Nieuwsgierig geworden? Hier namen ze het heft in eigen hand.

Marrum

Energiecoöperatie Mei-inoar Grien (met elkaar groen) plaatste deze zomer 200 zonnepanelen op het dak van het dorpshuis in Marrum (Friesland). Het vrijwillige bestuur van de coöperatie zet zich in voor een duurzamere buurt. De coöperatie huurt het dak van het dorpshuis en mag deze 16 jaar lang gebruiken. Het dorpshuis ontvangt een jaarlijkse vergoeding voor het beschikbaar stellen van het dak en na 16 jaar ontvangen zij de installatie voor een symbolisch bedrag van €1,-. Er doen in totaal twintig buurtbewoners mee aan dit project. De winst die de coöperatie maakt met dit zonnedak wordt gebruikt om de lokale leefbaarheid te bevorderen. Denk hierbij aan nieuwe duurzame projecten of het uitkeren van bedragen aan lokale initiatieven vanuit de bewoners van de regio.

Garnwerd

In Garnwerd (Groningen) plaatste de energiecoöperatie GLOED op 22 september 2022 266 zonnepanelen op het dak van een grote schuur van de familie Vellinga. Eerder, in oktober 2021, werd een ander dak van diezelfde familie al omgetoverd tot zonnedak. Twintig omwonenden hebben geïnvesteerd in zonnedak Vellinga 2 en dragen daarmee bij aan het lokaal opwekken van duurzame energie. De naam GLOED staat voor Garnwerd Lokaal Onafhankelijk en Duurzaam en is in 2016 opgericht. De coöperatie wordt bestuurd door vrijwilligers die, door hun krachten te bundelen, duurzame energieprojecten realiseren. Naast zonnedaken houdt de coöperatie zich ook bezig met het organiseren van elektrische deelauto’s en een toekomstige zonnecarport.

Broeksterwoude  Boonstra

Enerzjykoöperaasje Feanwâlden (EFK U.A. / Energiecoöperatie Veenwouden) heeft dit jaar op een bedrijfsschuur in Broeksterwoude (Friesland) 266 zonnepanelen gerealiseerd. Geschat is dat deze panelen 95.000 kWatt-uur per jaar gaan produceren. Twintig omwonenden hebben dit zonnedak mogelijk gemaakt en geïnvesteerd. Dit is een mooi eerste grote succes van EFK U.A. die pas sinds 2022 bestaat en wordt bestuurd door vrijwilligers. Het voornaamste doel van de coöperatie is om de regio Feanwâlden e.o. duurzamer te maken. Dit doen zij door duurzame energie lokaal op te wekken. Hiervoor worden in de nabije toekomst verschillende projecten opgestart die bestaan uit zonnedaken, een zonneweide en op langere termijn mogelijk windmolens.

Geïnteresseerd in een zonnedak met de buurt? Kijk hier voor meer informatie.

Buren luisteren naar buren

Buren luisteren naar buren

Er is meer nodig dan goede bedoelingen

Ferdinand is projectleider bij de Gemeente Hollands Kroon, maar heeft zichzelf sinds kort omgedoopt tot ‘aanjager van energiebesparing en groene warmte’. “De titel ‘projectleider’ doet namelijk vermoeden dat waar ik mee bezig ben iets tijdelijks is, maar energiebesparing is iets voor de eeuwigheid. Deze nieuwe titel dekt de lading veel beter en zal ik voorlopig houden, denk ik”, aldus Ferdinand.

Dat Ferdinand hart voor de zaak heeft, blijkt uit zijn betrokkenheid bij de energietransitie die de inwoners van gemeente Hollands Kroon te wachten staat. In Wieringerwaard komt eind deze maand een aantal actieve buurtbewoners samen met Buurkracht om na te gaan hoe zij buurkracht kunnen gaan opwekken in de buurt. De kracht en de werking hiervan heeft Ferdinand afgelopen zomer al mogen aanschouwen.

Hij hielp de dorpsraad in een ander dorp met het verspreiden van folders over een energiescan-actie. Middels de scans kan worden nagegaan wat de grootste gemene delers van de woningen zijn qua verduurzamingsmogelijkheden. Deze kunnen vervolgens collectief worden aangepakt, wat sociale cohesie en mogelijk inkoopvoordeel oplevert.

Ferdinand: “De dorpsraad en ik deelden voor de verspreiding het gebied in 5 gedeeltes in van ongeveer 50 huizen. Deze brachten we huis-aan-huis langs, waarbij we aanbelden en de inwoners die opendeden meer context gaven over de energiescan en de voordelen vertelden. Het werd me al snel duidelijk dat ik niet de juiste persoon was om inwoners hierover te informeren. De deuren gingen maar zelden open. Waar ik succes had bij maar 2 huizen die mee wilden doen, hadden de mensen van de dorpsraad bijna 100% succes. Bijna iedereen wilde eigenlijk wel zo’n energiescan.”

Volgens Ferdinand zit het verschil ‘m in het vertrouwen dat wordt geschept, of beter nog, wat er al is, van buur tot buur. “In veel dorpen kennen inwoners elkaar soms al hun hele leven. Zij delen ervaringen en weten wat er speelt achter de voordeur. De dorpsraadleden die aanbelden staan daarmee op gelijke hoogte met de andere inwoners. Ja, ik kan wel zoveel beweren, maar ik blijf van de gemeente natuurlijk. Dat is toch echt anders dan je buurman die je dagelijks ziet lopen en waarmee je regelmatig een praatje maakt. Kortom, een vertrouwd gezicht werkt. Ik merk trouwens wel dat als zo’n project langer loopt en mensen me leren kennen, er ook tussen mij en de bewoners een band ontstaat. Reden te meer dus om te investeren in een goede relatie, want zo word je langzaam zelf ook een bekende in de buurt.”

 

We moeten dit samen oppakken

We moeten dit samen oppakken

Bij de energietransitie op wijkniveau zijn gemeente en woningcorporaties meestal in de lead. Het tij is echter aan het keren. Ook bij bewoners ontstaat de behoefte om een actievere rol op te pakken. Hoe verhouden zij zich, waar het de energietransitie betreft, tot hun gemeente en verhuurders? Schrik niet: om de energietransitie echt te laten slagen, moeten bewoners de hoofdrol gaan spelen.

Ruim acht miljoen woningen en andere gebouwen in ons land verbruiken nu nog aardgas. In 2050 moeten deze allemaal gebruikmaken van een duurzame en toekomstvaste energievoorziening. In 2018 startte daartoe het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW), geënt op het principe ‘leren door te doen’. In verschillende gemeenten zijn er proeftuinen op wijkniveau aangewezen om te kunnen beoordelen wat in diverse wijken de beste manier van verduurzamen is. ‘Van het gas af gaan’ is een langjarig proces waarbij vaak grote en kostbare infrastructurele aanpassingen komen kijken. Voordat hier sprake van is, moeten de desbetreffende woningen goed geïsoleerd en geventileerd worden. Dit zijn belangrijke stappen die voorafgaan aan het dichtdraaien van de gaskraan.

Een wijkgerichte aanpak is een logische benadering, alleen al omdat in een wijk vaak vergelijkbare woningen staan. Dankzij de proeftuinen van het PAW worden behaalde successen, geleerde lessen en ondervonden knelpunten in dit proces inzichtelijk en kunnen andere wijken hier hun voordeel mee doen. Inmiddels is het PAW vijf jaar in volle gang. In 2018 kregen de eerste 27 proeftuinen een bijdrage van het rijk. In 2020 kwamen er 23 bij. En tijdens het Congres Aardgasvrije wijken op 10 maart jongstleden, maakte minister Hugo de Jonge bekend welke 14 nieuwe proeftuinen in 2022 een bijdrage krijgen.

Stapje voor stapje
Wat heeft het programma tot nog toe opgeleverd? Roel Woudstra, directeur van Stichting Buurkracht, laat hierover zijn licht schijnen. Zijn organisatie bouwt mee aan het grootste burennetwerk van Nederland. Bewonersparticipatie staat daarin centraal. Buurkracht is bovendien onderdeel van de Participatiecoalitie, het samenwerkingsverband van vijf maatschappelijke organisaties, dat van 2019 tot 2021 in het kader van het Klimaatakkoord ondersteuning bood aan gemeenten en regios om bewoners te betrekken bij de energietransitie.

‘Sinds de start van het PAW zijn nog weinig woningen daadwerkelijk van het aardgas afgegaan’, vertelt Woudstra. ‘Dit is te verklaren. In eerste instantie lag de focus namelijk op wijken waar het logisch was om een warmtenet aan te leggen, omdat woningcorporaties daar hun woningen al wilden renoveren of waar oude gasleidingen lagen die moesten worden vervangen. Er is vooral tijd gestoken in technisch uitzoekwerk. Het daadwerkelijke handelen (in actie komen) blijft vooralsnog achter. Een meer realistische kijk op de complexiteit van de opgave is noodzakelijk. De meeste woningen zullen niet in één keer van het aardgas af gaan. Dat gaat in stapjes. Maar om écht meters te maken, moeten we dit samen oppakken.’

Wie zijn we? Stel je deze vraag aan een willekeurige voorbijganger, dan zal het merendeel de gemeente en de landelijke overheid noemen. Maar om de energietransitie echt te laten slagen, moeten bewoners de hoofdrol gaan spelen. Woudstra: ‘Via de proeftuinen van het PAW doen gemeenten en andere organisaties veel kennis op. Maar we moeten ervoor waken de uitkomsten hiervan aan bewoners op te dringen in een tempo dat niet past bij hun tred. Immers, het gaat om hún woningen, hún thuis, of zij nu huren of zelf eigenaar zijn. En daar waar gemeenten en andere professionals al jaren actief zijn met verduurzaming, is dit niet een onderwerp waar bewoners dagelijks mee bezig zijn. Wat níet wil zeggen dat niemand wil verduurzamen. Integendeel, het grootste deel van Nederland wil dit wel degelijk. Maar het is van belang bewoners te helpen om zelf een beeld te vormen van wat er nodig is, wat je nu al kunt doen en wat je op termijn kunt doen. Als mensen dit in hun eentje moeten doen, zullen velen afhaken: het is te complex, er zijn een hoop drempels. Maar als je het samen met je buren kunt doen, wordt het makkelijker en haalbaar. Dan komt er buurkracht vrij en wordt het leuker. En ook dat is niet onbelangrijk!’

Het sluit aan bij het statement van Maarten van Poelgeest, door voormalig BZK-minister Ollongren aangesteld als voorzitter van de Uitvoeringstafel Gebouwde Omgeving Klimaatakkoord, op het PAW-congres: Zet subsidie in voor buurtgroepen, in plaats van voor individuele huishoudens.

Warmdraaien
‘Van het gas af gaan, is een complexe opgave. Eentje die niet een-twee-drie is opgepakt en uitgevoerd. 70 Procent van de bewoners moet akkoord geven op de plannen voor een aardgasvrije wijk. Dit is wettelijk verplicht. Het werkt voor bewoners motiverend te beginnen met kleine, behapbare verduurzamingsmaatregelen. Deze zijn snel door te voeren en de voordelen zijn vaak gelijk merkbaar: minder tocht, lagere energiekosten, etcetera. Inwoners draaien op die manier warm. Als ze eenmaal een drempel over zijn, zijn ze vaak geneigd om meer duurzame stappen te nemen’, vertelt Woudstra. Het is aan de gemeente en de woningcorporatie om hier ruimte voor te scheppen.

Dit klinkt eenvoudig, maar let wel: buren gaan elkaar pas opzoeken en beginnen met verduurzamen als zij het idee hebben dat zij serieus worden genomen en dat ze gehoord worden. Buurkracht adviseert gemeenten altijd een stapje opzij te doen en inwoners ruimte én medewerking te geven. Maar zien bewoners deze rol voor zichzelf ook?

Organiseer je
Woudstra: ‘Vooraf is het belangrijk om het onderscheid tussen bewoners te benoemen. Veel wijken bestaan uit huurders én particuliere woningeigenaren. Er is sprake van een zogezegd “gespikkeld bezit”. Beiden en ook de verhuurders hebben de taak hun woningen te verduurzamen, maar er zitten verschillen in de motivatie en belangen.

Het is niet efficiënt iedere bewoner voor zich het wiel te laten uitvinden. Sterker nog, het is van groot belang dat álle betrokken partijen met elkaar samenwerken (bewoners, gemeente én verhuurders) aan hetzelfde doel: woningen verduurzamen en van het aardgas af krijgen op een betaalbare manier. Dat al deze partijen anders in de wedstrijd zitten, biedt kansen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het geven van uitsluitsel over welke maatregelen mogelijk zijn in het desbetreffende gebied. Zij weten welke wegen te bewandelen. Woningcorporaties en andere verhuurders zijn eindverantwoordelijke als het gaat om het verduurzamen van hun huurwoningen. Zij staan in nauw contact met hun huurders. En bewoners? Die kennen hun wijk en hun buren als geen ander. Ze weten wat er speelt, waar de behoeftes liggen en wat de knelpunten zijn. Ik raad huurders aan contact te zoeken met andere betrokken bewoners. Organiseer je en zoek uit wat er qua verduurzaming al gebeurt in de buurt. Als een georganiseerde groep buren kun je een plan opstellen waarin je uitdiept wat de beste manier is de wijk aardgasvrij te maken en wat jullie visie hierop is. Betrek de (koepel)huurdersorganisatie en breng dit plan onder de aandacht van de woningcorporatie(s). Vraag of het mogelijk is mee te denken over het verduurzamingsproces. Ook woningcorporaties hebben een doelstelling te halen en hulp vanuit bewoners is onmisbaar.’

Buurkracht is dagelijks bezig met het vinden, verbinden en activeren van buurtbewoners. Zij bieden hulp bij het vormen van een ‘buurtteam’ van actieve buurtbewoners en begeleiden buurtteams bij het maken van een wijkplan richting aardgasvrij.

Dit artikel verscheen ook in: Huurpeil – vakblad voor de huursector, 2/2022, Woonbond

Vergroenen, een schot in de roos!

Vergroenen, een schot in de roos!

Tijdens de kennissessies ging Floris Baggerman, community builder en relatiemanager bij Buurkracht, in gesprek met wethouders, bestuurders en beleidsmakers uit diverse gemeenten, provincies en waterschappen. Deze partijen zitten vaak vol met mooie ideeën over verduurzamen en vergroenen. Ze bieden daarnaast, bovenop de landelijke regelingen, in veel gevallen aantrekkelijke subsidies aan. Helaas valt de mate waarin bewoners tot actie over gaan nog tegen. Hoe krijgt de gemeente bewoners in beweging? De kennissessies gaven inzicht en zaten binnen no time vol.

Wat houdt een ‘kennissessie vergroenen’ bij Buurkracht precies in?
Samen met mijn collega Nicole, ga ik tijdens de sessies in gesprek met mensen die werkzaam zijn bij gemeenten, provincies of waterschappen en een functie bekleden waarin ze zich bezighouden met duurzaamheid en/of klimaatadaptatie. We beginnen de sessie altijd met een korte introductie over onze stichting en onze affiniteit met beide onderwerpen. Vervolgens vragen we aan de deelnemers wat hen bezighoudt, hoe zij bewoners betrekken en waar zij tegenaan lopen. Tijdens een kennissessie delen wij kennis over onze ervaring met bewonersinitiatieven, maar het is geen spreekbeurt van Buurkracht. We gaan echt met de deelnemers in gesprek. Het is mooi om te zien dat zij elkaar onderling ook inspireren en aangeven hoe zij bewoners al dan niet betrekken bij vergroeningsprojecten. En wat dus wel en (nog) niet werkt.

Welke toegevoegde waarde biedt Buurkracht over dit onderwerp?
Wij hebben de afgelopen jaren geleerd dat het verduurzamen en vergroenen in de 600+ buurten waarmee we dit hebben gedaan, sterk afhangt van de intrinsieke motivatie bij bewoners. Als bewoners zich gehoord voelen en ook daadwerkelijk invloed (lees handelingsperspectief) krijgen, pakken ze veel eerder zelf de handschoen op. Tijdens de sessies leggen we uit hoe Buurkracht ervoor zorgt dat bewonersinitiatieven zich goed organiseren. Een evenwichtig team, de juiste tools en een duidelijk stappenplan zijn hierin essentieel. Buurkracht ontzorgt hiermee zowel de bewonersinitiatieven als de opdrachtgevers (veelal gemeenten) en met onze aanpak wordt gelijk actie ondernomen en de daad bij het woord gevoegd. Zo stond ik laatst nog, met een grote groep enthousiaste bewoners in Rotterdam, tegels te wippen.

Wat voor inzichten komen voort uit de sessies?
Vergroening is over het algemeen een stuk zichtbaarder gebleken dan energiebesparende maatregelen (op zonnepanelen na). Zodra een buurtteam samen tegels heeft gewipt of een groen dak heeft gerealiseerd, merk je dat de buurt hier trots op is. Zo plaatsen bewoners vaak enthousiaste berichten op social media, ontvangt het buurtteam bedankjes en worden ze benaderd door lokale media. Dit getuigd van sociale cohesie en straalt positief af op de desbetreffende gemeente. Daarnaast is het mooi om te merken dat zo’n vergroeningsactie vaak een voedingsbodem is voor meer actie. Het buurtteam heeft de smaak te pakken gekregen en krijgt een structureel karakter. Er wordt gekeken naar meer vergroenende maatregelen, of overgestapt naar een verduurzamingsactie. Na zo’n kennissessie zijn gemeenten vaak geïnspireerd geraakt om bewoners meer te stimuleren en ondersteunen in hun ideeën over vergroenen. Zij zien de waarde hiervan in. En dan heeft Buurkracht haar rol weer vervuld, als verbindende schakel tussen bewoners en gemeente.

Ook een kennissessie bijwonen? Houd de pagina webinars en kennissessies in de gaten. Of schrijf je hier in voor de nieuwsbrief en blijft op de hoogte van nieuwe sessies/webinars.

 

De zoektocht naar volwaardig samenwerken in de warmtetransitie

De zoektocht naar volwaardig samenwerken in de warmtetransitie

Nederland bevat veel bewonersinitiatieven die zich actief buigen over de vraag hoe ze hun buurt, wijk of dorp in de toekomst duurzaam kunnen verwarmen. Hun ambities lopen uiteen. Maar vroeg of laat krijgen ze allemaal met hun gemeente te maken, aangezien die volgens het Klimaatakkoord de regie over de warmtetransitie heeft. De Participatiecoalitie, waarvan Buurkracht onderdeel is, ondersteunt bewonersinitiatieven bij het samenwerken met de gemeente, en achterhaalde met een verkenning welke succesfactoren en uitdagingen ze daarbij herkennen.

Zij spraken 70 bewonersinitiatieven en 5 gemeenten over hun ervaringen met samenwerken in de warmtetransitie. Ze komen steeds vaker tot afspraken op papier, en zijn het vaak eens over zowel de succesfactoren als uitdagingen voor goed samenwerken. Tegelijk bieden veel samenwerkingsafspraken nog geen helder termijnperspectief voor bewonersinitiatieven. Dat en meer blijkt uit ‘De zoektocht naar volwaardig samenwerken in de warmtetransitie’.

Lees het volledige rapport hier.

Roel Woudstra is door Radio 5 geïnterviewd naar aanleiding van het onderzoek.

Luister dit item hier terug.